8 november 2025

De relatie tussen inburgering en naturalisatie is complex en sinds de invoering van de Wet inburgering 2021 (hierna: Wi2021) nog in beweging. Met name de positie van inburgeraars die de Zelfredzaamheidsroute (hierna: Z-route) volgen, roept vragen op: zij sluiten hun traject af met certificaten in plaats van een examen, waardoor de aansluiting op de naturalisatie-eisen problematisch is.

In dit artikel wordt eerst de huidige situatie geschetst: de leerroutes binnen de Wi2021, de taalvereisten voor naturalisatie en de rol van de naturalisatietoets. Daarbij worden de belangrijkste verschillen met de vorige Wet inburgering (2013) en de overgangsregelingen toegelicht. In een tweede deel volgen adviezen voor gemeenten, klantmanagers en belangenorganisaties: hoe zij kunnen omgaan met de huidige onzekerheden en welke aandachtspunten van belang zijn voor inburgeraars die naturalisatie nastreven.

Naturalisatie en inburgering onder de Wi2021

Sinds de inwerkingtreding van de Wi2021 op 1 januari 2022 zijn drie leerroutes beschikbaar: de B1-route, de onderwijsroute en de Z-route. De Z-route is bedoeld voor inburgeraars van wie wordt verwacht dat zij het taalniveau A2 niet zullen behalen en voor wie de onderwijsroute of de B1-route geen haalbare optie lijkt. In deze route staat het leren functioneren in de Nederlandse samenleving centraal, met als doel het vergroten van de zelfredzaamheid. Over mogelijke aanpassingen van de naturalisatietoets en de voorwaarden voor naturalisatie wordt nog overleg gevoerd.

Taalniveau voor naturalisatie

Hoewel in de regeerakkoorden van 2017, 2021 en 2024 telkens is ingezet op een verhoging van de taaleis voor naturalisatie naar niveau B1, geldt voorlopig nog taalniveau A2 als officiële norm. In afwachting van de uitwerking en invoering van een aparte regeling voor de naturalisatietoets is een overbruggingsperiode ingesteld. Daardoor kunnen inburgeraars die onder de Wi2021 vallen nog steeds naturaliseren op A2-niveau, ook wanneer zij de B1-route volgen. Volgens het Besluit Naturalisatietoets wordt de precieze vorm en inhoud van de toekomstige naturalisatietoets momenteel nog voorbereid. Daarnaast behouden personen die zijn vrijgesteld of ontheven van de inburgeringsplicht de mogelijkheid om te naturaliseren zonder aanvullende taaltoets[1].

Naturalisatie: B1-route en kennismigranten
Statushouders moeten in de B1-route eerst het vereiste aantal uren volgen voordat ze een verzoek kunnen indienen om het examen te verlagen naar A2. Pas daarna kunnen ze de A2-taalexamens kosteloos doen. Voor die tijd kunnen ze wel zelf examens op een lager niveau maken, maar die zijn op eigen kosten en tellen nog niet mee voor de afronding van de inburgering, omdat aan alle PIP-voorwaarden moeten zijn voldaan[2]. Mensen met een verblijfsvergunning op andere gronden dan asiel, zoals kennismigranten, kunnen het inburgeringsexamen op A2-niveau afleggen als onderdeel van het naturalisatieproces[3].

Naturalisatie inburgeraars in de Z-route

Onder de Wi2021 bestaat niet langer de ontheffingsmogelijkheid op basis van aantoonbare inspanningen, zoals bekend uit de Wet inburgering 2013 (hierna: Wi2013). In plaats daarvan kunnen inburgeraars, die naar vermogen meedoen, de Z-route volgen, waarbij zij niet worden ontheven van de inburgeringsplicht maar de leerroute afsluiten met een certificaat in plaats van een examen. Doordat zij geen examen behalen op taalniveau A2, komen zij niet (automatisch) in aanmerking voor naturalisatie. Willen zij toch naturaliseren, dan moeten zij een aanvullende naturalisatietoets afleggen op taalniveau A2. Bij sommige deelnemers wordt verwacht dat zij het A2-niveau niet halen, waardoor de Z-route voor hen passend is geacht. Het volgen van deze route, dat wordt afgesloten met een certificaat dat geen ontheffing voor naturalisatievereisten biedt, vormt een tegenstrijdigheid die aandacht verdient van belangenbehartigers.

Besluit naturalisatietoets     

Het regeerakkoord van 2017 kondigde aan dat de taaleis voor zowel inburgering als naturalisatie wordt verhoogd van A2 naar B1[4]. Omdat er nog geen nieuwe toets op B1-niveau is ontwikkeld, geldt er een overgangsregeling: zolang de nieuwe toets ontbreekt, blijft het inburgeringsexamen volgens de Wi2013 geldig als naturalisatietoets[5]. Onder de Wi2013 voldeed iemand met een inburgeringsdiploma automatisch aan de naturalisatie-eis. Dit automatische vereiste is vervallen onder de Wi2021. In de praktijk blijft een inburgeringsdiploma op ten minste A2-niveau voorlopig voldoende voor naturalisatie. Ook blijven de vrijstellingen en ontheffingen uit de Wi2013 van kracht gedurende de overgangsperiode voor mensen die onder de Wi2013 vallen.

Advies Stichting Civic

Taalniveau voor naturalisatie

Ondanks dat in drie regeerakkoorden wordt gestuurd op een ophoging van de taaleis voor naturalisatie naar niveau B1, geldt op dit moment nog taalniveau A2. Er is sprake van een overbruggingsperiode; overgangsrecht is echter nog onvoldoende uitgewerkt waardoor mensen een beroep kunnen doen op de gronden voor vrijstelling en ontheffing die gelden onder de Wi2013.

Advies:

  • De ambitie is om de taaleis voor naturalisatie te verhogen van A2 naar B1, maar inburgeraars, ook in de B1-route, mogen afschalen naar taalniveau A2 indien dit het meest haalbare niveau is. 
  • Wie niet in staat is taalniveau B1 te halen, kan onder voorwaarden afschalen naar A2. Het is ook mogelijk om examens op een hoger niveau (bijvoorbeeld B2) te doen. 
  • Wijs inburgeringsplichtigen erop dat zij hun taalniveau na aanzienlijke inspanningen van B1 naar A2 kunnen laten afschalen. Hiervoor moeten zij minimaal 600 uur taallessen hebben gevolgd bij een aanbieder met het Keurmerk Inburgeren van de Stichting Blik op Werk. Om extra kosten te voorkomen, moet het verzoek tot afschalen worden ingediend voordat het examen wordt afgenomen[6].
  • Corrigeer eventuele verwarring in (publieke) communicatie waar impliciet of expliciet wordt verwezen naar B1 als vereiste voor naturalisatie. 

Naturalisatie voor inburgeraars in de Z-route

De Z-route is bedoeld voor inburgeraars die naar vermogen meedoen, waarbij geen eindtoets of examen op niveau A2 wordt behaald, maar na afronding certificaten worden verkregen. Dit betekent dat deze groep niet automatisch in aanmerking komt voor naturalisatie. Hiermee ontstaat een belangrijke tegenstelling:

  • Onder de Wi2013 kwam een vergelijkbare groep wél in aanmerking voor naturalisatie via ontheffing, bijvoorbeeld op basis van aantoonbare geleverde inspanning.
  • Onder de Wi2021 is deze ontheffingsgrond vervallen, zonder dat een alternatief is geboden.

Advies:

  • Er is op dit moment geen goede aansluiting tussen de Z-route en de mogelijkheden tot naturalisatie. Inburgeraars worden geïnformeerd dat zij vanuit de Z-route niet kunnen naturaliseren. 
  • In de praktijk is het nog mogelijk om via de oude ontheffingsregels de inburgeringsplicht vanuit de Z-route te vervullen en te naturaliseren. In sommige gevallen beoordeelt DUO Z-route-deelnemers onder de Wi2021 op een manier die lijkt op de oude ontheffing, bijvoorbeeld bij aantoonbare inspanning of bijzondere omstandigheden. Enerzijds vloeit dit voort uit het overgangsrecht, dat deelnemers die al onder de Wi2013-regeling vielen beschermt. Anderzijds kan DUO in bepaalde gevallen afwijken van de strikte toepassing van de Wi2021. Dit lijkt op praktische toetsingsvrijheid, maar gaat formeel om een interpretatie van de regelgeving binnen de grenzen van het overgangsrecht en de mogelijkheden tot individuele beoordeling. Hierdoor kunnen ook deelnemers onder de Wi2021 soms alsnog in aanmerking komen voor naturalisatie, ondanks dat de ontheffingsgrond formeel is vervallen. Het is daarom raadzaam samen te werken met belangenorganisaties om uitvoeringsorganisaties, zoals gemeentelijke klantmanagers, hierover te informeren.
  • Voor mensen die nog onder de Wi2013 vallen, zal DUO het oude toetsingskader hanteren, zodat iedereen gelijk wordt behandeld. 

Besluit naturalisatietoets

Zolang er nog inburgeraars onder de Wi2013 vallen, blijven de bestaande ontheffingsgronden (zoals aantoonbare inspanning) voor hen gelden. In de huidige overgangsfase kan dit ook gelden voor inburgeraars in de Z-route, bij wie de route zonder taalexamen en diploma wordt afgerond. DUO kan op basis van individuele beoordeling alsnog besluiten dat naturalisatie wel mogelijk is, ondanks het ontbreken van een A2-diploma. 

Advies:

  • Volgens de Wi2021 kunnen inburgeraars in de Z-route niet automatisch naturaliseren, omdat zij niet het vereiste taalniveau met een examen behalen. Het is daarom van belang dat belangenorganisaties aandacht vragen voor deze situatie en beleidsmakers wijzen op de mogelijke nadelige gevolgen voor deze groep. De afstemming op de voorwaarden voor naturalisatie van de Wi2021 moet nog plaatsvinden. In de Nota van Toelichting bij de meest recente wijziging van het Besluit naturalisatietoets staat dat het aanwijzen van het inburgeringsexamen als naturalisatietoets waarschijnlijk niet meer mogelijk zal zijn, omdat het nieuwe stelsel maatwerkgericht is. Het voornemen is om een aparte regeling voor de naturalisatietoets in te voeren. Dit biedt de mogelijkheid om de situatie van inburgeraars in de Z-route expliciet mee te nemen in de nieuwe regeling. Het is daarvoor van belang dat betrokken organisaties deze ontwikkeling actief volgen en hun standpunten tijdig kenbaar maken voordat de regeling wordt vastgesteld.  
  • Gemeenten en klantmanagers dienen geïnformeerd te zijn over de ruimte binnen deze overbruggingsfase en hoe zij hierin kunnen adviseren of ondersteunen.
  • Documenteer individuele situaties om beeld te krijgen van kosten, belemmeringen en juridische ruimte. Leg vast wanneer mensen onredelijke kosten maken of waarbij naturalisatie feitelijk onmogelijk wordt gemaakt. Deze gegevens kunnen bijdragen aan bewustwording van de structurele aard van het probleem. 

Meer informatie

Voor verdere informatie over naturalisatie en de impact van leerroutekeuze:

| Let op: Deze pagina wordt geüpdatet zodra er meer duidelijkheid is over de nieuwe naturalisatietoets en de gevolgen voor naturalisatie van inburgeraars in de Z-route. Stichting Civic volgt de ontwikkelingen nauwgezet en vult deze informatie aan zodra mogelijk.

[1] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2022-115.html. 

[2] https://www.divosa.nl/publicaties/wet-inburgering-vraag-en-antwoord/leerroutes-en-onderwijs/b1-route.

[3] https://www.inburgeren.nl/u-gaat-inburgeren/naturaliseren.jsp. 

[4]https://www.internetconsultatie.nl/naturalisatietoets#:~:text=Het%20ontwerp%20BNT%202021%20komt,verhoogd%20van%20A2%20naar%20B1.

[5] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2022-115.html?utm. 

[6] https://www.divosa.nl/publicaties/wet-inburgering-vraag-en-antwoord/leerroutes-en-onderwijs/wijzigen-leerroute. 

Deel dit

Lees ook